Được viết bởi Hải Phòng nổi tiếng với nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, độc đáo và giá trị, như làng đúc Mỹ Đồng, làng hoa Hạ Lũng… và làng tạc tượng Bảo Hà, một ngôi làng có lịch sử hơn 500 năm, được coi là cái nôi của nghề tạc tượng Việt Nam. Với những nét độc đáo riêng, làng nghề điêu khắc gỗ Bảo Hà đã trở thành một điểm đến thú vị của du khách trong và ngoài nước.
Hải Phòng nổi tiếng với nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, độc đáo và giá trị, như làng đúc Mỹ Đồng, làng hoa Hạ Lũng… và làng tạc tượng Bảo Hà, một ngôi làng có lịch sử hơn 500 năm, được coi là cái nôi của nghề tạc tượng Việt Nam. Với những nét độc đáo riêng, làng nghề điêu khắc gỗ Bảo Hà đã trở thành một điểm đến thú vị của du khách trong và ngoài nước.
Nằm cách tuyến đường nối từ cầu Lạng Am đến cầu Nhân Mục gần 3 km, làng Bảo Hà (một thời có tên là Linh Động) trực thuộc xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo, vùng đất địa linh nhân kiệt của thành phố Hải Phòng nơi không chỉ nổi tiếng với truyền thống hiếu học và tôn vinh những giá trị truyền thống.
Nói Bảo Hà là cái nôi tạc tượng của Việt Nam bởi nghề tạc tượng tại Bảo Hà đã có lịch sử hình thành và phát triển rất lâu đời. Theo truyền thuyết được lưu truyền tại làng thì từ hơn 600 năm trước, vào thế kỷ thứ XV, khi nhà Minh đô hộ Việt Nam (1407-1427), đãbắt hàng loạt các thanh niên trai tráng với mục đích đưa sang bên kia biên giới phục vụ cho công cuộc xây dựng các lăng tẩm, đền đài… của họTrong số đó có chàng trai Nguyễn Công Huệ, người con của làng Bảo Hà, người đã học được kỹ thuật tạc tượng và sơn mài vô cùng quý báu. Sau khi hồi hương, Nguyễn Công Huệ đã chia sẻ, truyền dẫn lại những kỹ năng, hiểu biết và cả sự đam mê của mình với nghề tạc tượng cho người thân trong gia đình, dòng tộc và dân làng Bảo Hà. Kể từ đó, ngoài việc đồng áng, người làng Bảo Hà đã có thêm nghề mưu sinh mới là tạc tượng và làng cũng rất nhanh chóng trở nên nổi tiếng không chỉ trong phạm vi vùng châu thổ sông Hồng với nghề tạc tượng Phật. Khi ông mất, dân làng Bảo Hà nhớ ơn lập miếu, tạc tượng và tôn thờ ông như tổ sư của nghề. Ngôi miếu này ngày nay vẫn tồn tại và quanh năm luôn nồng ấm khói hương, như một minh chứng tự nhiên và rõ nét cho sức sống mãnh liệt của làng nghề cùng những giá trị tinh hoa mang tính truyền thống của nghề tạc tượng tại nơi đây.
Miếu Bảo Hà, nơi thờ Linh Lang Đại Vương và ông tổ của nghề tạc tượng Nguyễn Công Huệ (Ảnh: sưu tầm)
Đức Linh Lang Đại Vương, do Nguyễn Công Huệ tạc. Bức tượng có tuổi đời hơn 500 năm này có thể được coi là độc nhất vô nhị tại Việt Nam, bởi sự kết hợp giữa nghệ thuật điêu khắc và múa rối, khiến tượng có thể đứng lên ngồi xuống được(Ảnh: sưu tầm)
Trong thời kỳ phong kiến, nghề tạc tượng tại Bảo Hà luôn được duy trì và phát triển nức tiếng khắp xứ Đông;làng có nhiều nghệ nhân giỏi được coi là kỳ tài của nghề, được triều đình trọng dụng, được giao tạc ngai vàng cho vua. Nhiều người được các triều đại Việt Nam sắc phong như: Hoàng tín đại phu kỳ tài hầu Tô Phú Vượng, Diệu Nghệ Bá Tô Phú Luật, Phụng thi tạc tượng cục, chuyên lưu ứng vụ, cục phó nam tước Hoàng Đình Úc… Các nghệ nhân tạc tượng làng Bảo Hà đã đi nhiều nơi trong và ngoài vùng như: Ninh Giang (Hải Dương), Tiên Lãng (Hải Phòng), Đông Hưng (Thái Bình)… để tạc tượng cho các chùa lớn, làm quân rối cho các phường rối nổi tiếng… Những tác phẩm do họ làm ra mang phong cách nghệ thuật độc đáo, có uy tín về chất lượng chiếm được cảm tình của đông đảo mọi người thuộc mọi tầng lớp khác nhau.
Dù trải qua nhiều thăng trầm của đất nước, nghệ thuật điêu khắc của Bảo Hà luôn được duy trì và phát triển. Cũng xuất phát từ nghề điêu khắc, tạc tượng và múa rối cạn cũng ra đời và phát triển đến ngày nay. Hiện nay làng Bảo Hà có gần 1.000 hộ làm nghề, trong đó có trên 200 hộ tạc tượng với 20 xưởng sản xuất. Sản phẩm làng nghề ngày càng đa dạng, phong phú hơn, bên cạnh các sản phẩm truyền thống (tượng phật, tượng thánh, con rối…) còn có thêm nhiều các sản phẩm mới phù hợp với thời đại như các sản phẩm thờ cúng (bàn thờ, câu đối…), tượng lớn nhỏ các loại, tượng truyền thần, tranh sơn mài…
Trải qua hơn sáu thế kỷ, nghề tạc tượng có sự gần gũi mật thiết với tín ngưỡng truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam, giữ gìn truyền thống văn hóa của dân tộc. Cùng với đó, nghề tạc tượng cũng đã giúp cho người dân Bảo Hà có cuộc sống sung túc, đủ đầy.
Để tạo ra một sản phẩm, các nghệ nhân phải sử dụng hàng chục công cụ như: Dụng cụ tạo dáng của sản phẩm; dụng cụ để tạo ra sản phẩm, gồm hàng chục loại đục khác nhau; dụng cụ làm nhẵn công trình và dụng cụ sơn (thép sơn, chổi sơn) và một sản phẩm phải trải qua các bước: nghiên cứu mẫu, chọn chất liệu, tạo hình, dập, đục đơn giản và chi tiết, gọt, cạo, mài giáp giấy, đánh bóng, lắp giáp và gắn các chi tiết, sơn nhiều lần, dán vàng. và trang trí bằng bạc…
Du khách thập phương và người dân Hải Phòng từ các quận huyện khác, đến với Bảo Hà là thấy được “sức sống” của một làng nghề truyền thống lâu đời và độc đáo, hòa quyện vào cuộc sống của người dân địa phương; thấy được không khí làm nghề sôi động, thấy được sự tài hoa, khéo léo, tỉ mỉ cùng những hiểu biết về kỹ thuật, mỹ thuật, văn hóa trong từng công đoạn để làm ra các tác phẩm sống động, đa dạng và tinh tế…mang đậm các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt. Với những đóng góp tích cực và giá trị đó, năm 2007 làng nghề tạc tượng Bảo Hà đã được Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng công nhận là “Làng nghề truyền thống điêu khắc gỗ – sơn mài”.
Hiện nay làng Bảo Hà thu hút rất đông du khách thăm quan, chiêm ngưỡng tận mắt những nghệ nhân snág tạo nghệ thuật (Ảnh: sưu tầm)
Sự độc đáo của những bức tượng đến từ hình khối chắc chắn, cân đối, được thổi hồn và mang đậm giá trị văn hóa truyền thống được làm nên từ bàn tay tài hoa, sự sáng tạo của những người làng điêu khắc Bảo Hà ngày càng khách hàng ưa chuộng và tìm đến./.
Theo Hải Phòng News
Tượng Gỗ Bảo Hà 